Goud standaard & Bretton Woods

Voordat je verder leest het volgende. Dit betreft een korte weergave van de geschiedenis. Belangrijk omdat door uiteindelijke afschaffing van de Goud standaard & Bretton Woods overheden onbeperkt geld konden creëren. kredietverstrekking werd daardoor makkelijker en door de hoeveelheid beschikbaar geld maakten de wereld een gigantische economische groei door. Ook belangrijk omdat na afschaffing de VS de Petrodollar introduceerde. Hierdoor bleef de VS het machtigste land ter wereld.

Lees hier meer over hoe de VS het machtigste land ter wereld bleef

Hier legde ik al eerder uit wat een handelstekort is en hoe dat bubbel vorming tot gevolg kan hebben. In het kort, een handelstekort doet zich voor wanneer een land meer importeert dan dat zij exporteert. Dit land moet dan meer geld voor haar importeert betalen dan dat zij voor haar eigen export ontvangt. Als een handelstekort te groot wordt, dan kan dat bubbel vorming tot gevolg hebben. Bubbels barsten en dan kan een economie in een recessie of depressie belanden.

De Goud Standaard beperkte handelsoverschotten.

Vroeger hadden we een mechanisme dat er voor zorgde dat landen wereldwijd eenvoudig met elkaar handel kon drijven, zonder dat er een te groot handelstekort of overschot kon ontstaan. Dit mechanisme werd de Goud Standaard genoemd. De Goud Standaard werd geïntroduceerd in 1875.

De Goud Standaard verplichtte alle handelende landen eenvoudigweg om een vooraf bepaalde hoeveelheid fysiek goud aan te houden voor de valuta waarin het land zelf handelde en op verzoek de valuta in te wisselen voor dit fysieke goud. Eén ons goud vertegenwoordigde bijvoorbeeld $38. Omdat de wereld maar een bepaalde hoeveelheid goud heeft, was er nooit te veel geld aanwezig in het systeem.

Invloei van goud zorgde voor meer kredietverstrekking.

Deze goud standaard zorgde voor een goede balans. Een land dat meer betaald krijgt voor haar export naar het buitenland, dan dat zij moet betalen voor import van het buitenland (een handelsoverschot) kreeg voor dat surplus betaling in goud. Een invloei van goud in dat land versterkte de kredietwaardigheid van dat land waardoor banken makkelijker (en meer) krediet verstrekte. Dit zorgde voor meer uitgaven, een economische boom en stijgende prijzen.

Echter, als er meer geld achter dezelfde hoeveelheid goederen aanzitten dan stijgen de prijzen en wordt het land minder competitief. Er wordt dan minder gekocht door het buitenland. Dat zorgt voor een daling van de export en tegelijkertijd een stijging van de import.

Op een bepaald moment zal de import de export overstijgen. Het land dat eerst goud binnen kreeg omdat haar export groter was dan haar import, zal nu goud aan het buitenland moeten betalen omdat de import nu groter is dan de export.

Omdat er goud uit het land vloeit, zal intern nu weer minder snel krediet verstrekt worden. Dit leidt tot minder uitgaven, dalende prijzen, dalende lonen en uiteindelijk een recessie. Dit alles totdat het land weer competitief wordt. Totdat de prijzen en lonen zover gedaald zijn dat er weer interesse is van het buitenland.

Het riedeltje zal zich dan herhalen. Er wordt dan weer voor meer geëxporteerd dan geïmporteerd en voor het surplus wordt weer betaald in goud.

Alles herhaalt zich tot er equilibrium ontstaan is.

Dit mechanisme zal zich herhalen totdat er een equilibrium ontstaan is. De Goud standaard creëerde daarmee feitelijk een systeem dat recessies veroorzaakte die vervolgens gecorrigeerd werden. Het systeem hield zichzelf daarmee in stand.

Schorsing van de Goud Standaard.

Allemaal geweldig zou je zeggen. Maar toen brak de Eerste Wereldoorlog in 1914 in Europa uit. Geld was nodig voor de financiering, maar er was onvoldoende goud aanwezig om dit geld te garanderen. De oplossing die de Europese landen bedachten was schorsing van de Goud standaard.

Immers, als er geen verplichting meer is om goud aan te houden voor geld, dan kan er onbeperkt geld gecreëerd worden. En ook konden er dan onbeperkt leningen aangegaan worden voor zover partijen deze leningen wilde verstrekken.

Voor levering van oorlogsmateriaal wilde de VS betaling in goud.

Om haar oorlog te voeren kochten de Europese landen oorlogsmateriaal in de VS. De VS wilde daarvoor betaling in goud. Zij wist immers dat door de schorsing van de goud standaard en de geld creatie door de Europese landen, het Europese geld door inflatie minder waard zou worden.

Bedenk maar, geld creatie zorgt voor meer geld in de economie. Als meer geld achter dezelfde goederen aanzit dan stijgen de prijzen en zal er inflatie optreden. Als geld creatie doorgaat (zoals bij de financiering van een oorlog) dan worden goederen op een bepaald moment onbetaalbaar. Je koopt dan dus minder voor het geld dat je hebt. Je geld is minder waard geworden. Geld wordt soms zelfs waardeloos. Spaargeld heeft weinig betekenis meer.

Zo ging het dus ook in Duitsland in de jaren 20.

Doordat Duitsland geld creëerde ter financiering van de oorlog, verloor de Duitse Mark aan waarde ten opzichte van de Dollar. In oktober 1923 moest Duitsland 10.000.000.000.000 Duitse Mark betalen om iets van 1 Dollar te kopen. Kijk maar eens op dit plaatje.

Het buitenland zit niet te wachten op waardeloos geld. De VS wilde oorlogsmateriaal leveren en wilde daarom dus betaling in goud. Veel goud vloeide daardoor de VS binnen. Kijk maar eens op dit plaatje.


Invloei van goud zorgde in de VS voor de Roaring Twenties.

Al dit goud zorgde voor een economische boom in de VS, de Roaring twenties. Eedereen voelde zich weer rijk. Er werd meer krediet verstrekt en mensen gingen meer uitgeven.

Weet je waar ze ook veel geld aan uitgaven? Aan aandelen. Prijzen stegen, maar ze stegen door geleend geld. Niet omdat er nou per se veel meer verdiend werd.

Leningen moeten echter terugbetaald worden met rente. Zowel door de mensen als bedrijven die ze aangaan. Als dat niet meer lukt, dan volgen failissenten, gedaald vertrouwen, verkoop van aandelen.

Dan barst de economisch bubbel en gaan banken failliet omdat ze het uitgeleende geld niet terugbetaald krijgen. De mensen die geld bij banken gestald hadden konden ook naar hun geld fluiten.

Wat volgde was “The Great Depression”.

Wat volgde was een lange periode waarin er amper geld beschikbaar was: “The Great Depression”. Deze depressie was zo ernstig dat er maatregelen genomen moesten worden. Dit leidde bijvoorbeeld tot de creatie van een depositie stelsel waarin de overheid garant stond voor geld gestald bij banken, mocht er ooit een bank failliet gaan.

Ook zorgde dit voor de introductie van de “Glass-Steagal Act” dat banken verbood om actief te zijn als verzekeraar of beurshandelaar. De consensus was dat dergelijke activiteiten het risico profiel van de bank vergrootte en de bank kwetsbaar zou maken als bijvoorbeeld de aandelenmarkt zou instorten. Dat dit zo was volgt wel uit het feit dat vele banken in de VS tijdens de Great Depression failliet gingen.

Op 1999 herriep de VS de “Glass-Steagal Act” overigens. Kennelijk was de consensus toen dat banken weer meer risicovolle activiteiten mochten gaan ondernemen en zij beter bestand waren tegen het instorten van de markt.

Ondanks dat als een gevolg van “The Great Depression” maatregelen geïntroduceerd werden was er na schorsing van de Goud standaard nog steeds een probleem. Namelijk de te grote handelstekorten en de bubbels en daaropvolgende recessies die zij in landen konden veroorzaken.

Het Bretton Woods monetaire systeem werd geïntroduceerd.

In 1946 werd daarom het Bretton Woods monetaire systeem geintroduceerd. Het systeem van Bretton Woods werkte hetzelfde als de Goud standaard, met het belangrijke verschil dat nu enkel de Amerikaanse Dollar tegen een vaste hoeveelheid goud ingewisseld kon worden. Alle andere valuta waren niet direct inwisselbaar tegen goud.

Best vreemd zou je zeggen. Echter, zoals je hierboven kan zien, had de VS omstreeks 1946 de grootste gedeelte van de wereld goudreserves dus zij was goed voor haar geld. Althans dat dachten andere landen en heeft ongetwijfeld mee gespeeld in de overwegingen.

Na de tweede wereld oorlog.

Na de Tweede Wereldoorlog lag Europa in puin. Er was weinig goud of Dollars om voor herstel te zorgen, om voor buitenlands hulp te betalen. De VS kwam tot hulp. De minster van buitenlandse zaken, George Marshall, kwam met het Marshall pakket.

George Marshall omschreef de kern van het probleem als volgt:

“De kern van het probleem is dat de Europese behoeften in de komende drie of vier jaar met betrekking tot buitenlands voedsel en andere essentiële goederen – in het bijzonder uit Amerika – zoveel groter zijn dan de financiële draagkracht van Europa, dat dit werelddeel hulp van buitenaf nodig heeft ter aanvulling van de eigen bronnen, en dat zonder die hulp Europa economisch, sociaal en politiek zal verkommeren.”

George Marshall


Door het Marshall pakket vloeide financiële steun in de vorm van Dollars Europa binnen. Klachten over een gebrek aan Dollars bleven evenwel in de jaren 50 en 60 aanhouden. Dit duurde tot het einde van de jaren 60. Toen hadden Amerikaanse bedrijven zoveel in Europa geïnvesteerd dat er juist een overschot aan Dollars begon te ontstaan in Europa.

Tegelijkertijd was de VS verzeild geraakt in de Vietnam oorlog.
Ter financier van deze oorlog leende de VS veel geld van buitenlandse partijen. Zij betaalde in Dollars en daar moest dus ook een bepaalde hoeveelheid goud tegenover staan. Dollars creëren zonder dat daar goud tegenover stond was toen immers nog illegaal.

Dollars worden massaal omgewisseld voor goud.

Door het overschot aan Dollars en ongetwijfeld een gebrek aan vertrouwen dat de VS daadwerkelijk voor al haar Dollars fysiek goud aanhield, werden Dollars op een bepaald moment massaal voor goud ingewisseld.

Toen dit binnen de VS voor een grote uitstroom van goud zorgde besloot de VS in 1971 Dollars niet meer in te wisselen voor goud. In 1973 besloten de handelende landen dat hun valuta vanaf dat moment ten opzichte van elkaar in waarde konden stijgen en dalen.

De Dollar was daarmee losgekoppeld van goud en het Bretton Woods tijdperk was ten einde gekomen. Daarmee werd voor landen wereldwijd de weg vrij gemaakt voor het creëren van papieren geld, het aangaan van grotere schulden door overheden en grotere kredietverstrekkingen aan mensen en bedrijven.

Als dat makkelijke geld in de markt zorgde voor een wereldwijde economische groei. Daar profiteerden we allemaal van. De keerzijde is dat een steeds grotere hoeveelheid geld ook zorgt voor meer economische bubbels. Deze barsten waarna het land en zelfs de wereld in een recessie of -erger- depressie kan belanden.

Daar worden we ook weer niet gelukkig van, althans voor zover je het niet ziet aankomen en tijdig maatregelen kan nemen.

Hoe de VS de Petrodollar introduceerde en het machtigste land ter wereld bleef