Economische bubbels

Laat ik voorop stellen dat het navolgende een versimpelde versie is van hoe economische bubbels ontstaan en barsten. De praktijk is altijd wat complexer.

Geld vloeit een land binnen.

In de laatste eeuw zijn er wereldwijd tientallen crisissen geweest. Allemaal ontstonden zij op een soortgelijke manier. Als er veel geld een land binnen vloeit, dan zullen banken meer geld gaan verstrekken aan bedrijven en mensen in de vorm van krediet. Meer geld zorgt voor meer uitgaven en dus stijgt de vraag. Meer vraag zorgt voor een stijging van de prijzen. Om aan de vraag te voldoen gaan bedrijven investeringen doen om hun capaciteit te vergroten. Zij gaan daarvoor weer leningen aan.  

De economische bubbel is zich aan het ontwikkelen.

Groei door geleend geld.

De grotere vraag naar goederen wordt evenwel vaak gedreven door het beschikbaar zijn van geleend geld. Dat is prima als de loongroei van de mensen die de producten van deze bedrijven moeten kopen gelijk meegroeit. Als de lonen niet hard genoeg mee stijgen, dan zullen de mensen op een bepaald moment minder gaan kopen. Dit zorgt voor onbenutte capaciteit bij bedrijven. Bedrijven kunnen wel produceren, maar er is te weinig vraag. Prijzen dalen daardoor. Dus ook de omzet en winst.  

Problemen ontstaan.

Leningen moeten evenwel gewoon terugbetaald worden. Op het moment dat dit niet meer kan, dan ontstaan failissementen en worden werknemers noodgedwongen op straat gezet. Banken krijgen dan hun leningen niet terugbetaald en komen in de problemen. De zorgen over mogelijke failissementen van banken neemt dan toe.

Paniek slaat toe.

Slechtere prestaties en faillissementen van bedrijven zorgen voor verminderd vertrouwen in de aandelenmarkt. Investeerders zullen hun aandelen gaan verkopen en de aandelenprijs zal dalen. Prijzen van goederen zijn door een te groot aanbod door overcapaciteit en verminderde vraag ook al aan het dalen. Vastgoed wordt minder waard omdat verkopen door banken en mensen toenemen, er is immers geld nodig. Alles hangt samen.

Recessie en depressie.

De economie is dan in een recessie belandt. Dit betekent dat het Bruto Binnenlands Product twee of meer opeenvolgende kwartalen negatief is. Er is sprake van economische krimp. Als deze krimp langdurig aanhoudt, dan is sprake van een depressie.

Bubbelvorming ontstaat in het kort door de invloei van geld in een land. Daardoor wordt er meer uitgegeven en gaan de prijzen omhoog.

Hoe vloeit dat extra geld een land binnen.

Een geld vloeit een land binnen als dat land voor meer exporteert dan dat zij importeert. Dat land zal dan een surplus ontwikkelen. Dat extra geld zal zijn weg vinden naar het financiele systeem en ervoor zorgen dat eenvoudiger krediet beschikbaar wordt. Uiteindelijk kan dat tot bubbelvorming leiden. Een te groot surplus heeft ook een ander nadeel. Het creërt namelijk afhankelijkheid van het land dat voor meer heeft geimporteerd dan geexporteerd. Als dat land zelf in een recessie belandt, dan kan het andere land meegetrokken worden.

Het voorbeeld van de VS.

Vanwege haar unieke positie op het wereldtoneel is het zinvol de situatie van de VS te bespreken. De VS is de grootste importeur ter wereld en veel landen zijn aldus afhankelijk van de koopdrang van de Amerikaanse consument. Economien wereldwijd maakten hierdoor een grote groei door. Het volgende plaatje laat duidelijk zien welke landen het meeste naar de VS exporteren gemeten naar het totaal aan import.

Deze landen hebben enorm geprofiteerd van de export naar de VS. Ze krijgen daardoor veel Amerikaanse dollars binnen. Daar moeten ze iets mee. Als ze niets doen dan neemt het geld immers in waarde af door inflatie.

Dollars converteren naar lokale valuta.

Deze landen kunnen hun dollars converteren naar een lokale mundeenheid maar dat zorgt voor een invloei van lokaal geld. Dat zorgt voor makkelijk krediet, prijsstijgingen en een verslechterde handelspositie ten opzichte van het buitenland. Het buitenland heeft immers minder interesse in dure producten. De export zal dan dalen en daarmee eveneens de winstgevenheid. Wat dan dreigt is failissementen, een recessie en zelfs een mogelijke depressie. Overheden willen dat voorkomen.  D

Dollars investeren in de VS.

Daarom zullen deze landen hun Amerikaanse dollars doorgaans investeren in activa in de VS. Denk daarbij aan aandelen, obligaties of vastgoed. Dit verdient de voorkeur boven het inwisselen van hun dollars voor lokale valuta. De keerzijde hiervan is evenwel dat invloei van geld in de VS aldaar voor prijsstijgingen zorgt.

Bedenk maar, iemand uit China met Amerikaanse dollars zal vastgoed in de VS willen kopen. Dat drijft de prijs omhoog. De investeringen in de VS zorgt feitelijk voor extra geld waardoor ook krediet weer eenvoudiger beschikbaar wordt. Mensen gaan daardoor ook meer uitgeven waardoor de vraag het aanbod overstijgt. Prijzen stijgen dan en dit kan uiteindelijk weer in de VS bubbelvorming tot gevolg hebben. Als die bubbel knapt dan kan de VS weer in een recessie belanden.

We kunnen ons dus afvragen of het beleid van de VS wel zo goed is. Zij importeert jaarlijks meer dan dat zij exporteert. De extra invloei van geld kan zowel in de VS als in de andere landen voor problemen zorgen.

Hoe komt de VS aan haar geld?

Om haar koopdrang te financieren creërt de VS haar geld door kwantitatieve versoepeling. De schuldenberg van de VS neemt daardoor toe.

Een indicator die vaak gebruikt wordt om de schuldenberg te benadrukken is de totale schuld ten opzichte van het totaal aan geproduceerde goederenen en diensten (of debt to GDP). Het volgende plaatje geeft de schuld van de VS weer door de jaren heen.

Tijdens de crisis in 2008 heeft de VS Amerikaanse banken gered (de bail-out) en hoge schulden gemaakt door geld creatie. De stijging van de schuldenberg is iets afgezwakt maar zelfs in 2019 is de totale schuld van de VS meer dan wat zij binnen krijgt.

Waar het bovestaande feitelijk op neerkomt is dat de VS bijna ongelimiteerd geld kan creëren en dit geld gebruikt om overal ter wereld goederen te kopen. De handelsoverschotten van de exporterende landen zorgt voor bubbelvorming aldaar. De beschikbare dollars moeten ook ergens geinvesteerd worden en de VS is daarvoor de beste mogelijkheid. Dit kan ook weer voor bubbelvorming in de VS zorgen.

Meer geld in de markt zorgt voor inflatie en in het uiterste geval hyperinflatie. Geld is dan niets meer waard. Als de wereld op een bepaald moment geen vertrouwen meer heeft in de dollar, dan zal haar waarde afnemen. Landen zullen dan minder snel bereid zijn te handelen met de VS. Dan verliest de VS aan macht op het wereldtoneel.  We zien daar al reeds tekenen voor.

Wil je weten welke systemen er vroeger voor zorgde dat te grote handelsoverschotten niet ontstonden (en hoe de VS dat systeem afschafte) klik dan hier.

Wil je weten hoe de VS na afschaffing van voornoemd systeem door invoering van de Petrodollar ervoor heeft gezorgd dat zij het machtigste land ter wereld bleef, klik dan hier.